W swojej pracy tłumacza często spotykam się z pytaniami o to, jak w Niemczech interpretować nazwy polskich szkół, świadectwa i oceny. Ponieważ te informacje mogą być przydatne również innym osobom, zebrałem je tutaj i udostępniam wszystkim zainteresowanym.

W polskich świadectwach pojawiają się nazwy, które po niemiecku brzmią podobnie, ale mogą oznaczać coś innego. Na przykład podobna nazwa szkoły nie zawsze oznacza ten sam typ szkoły. Różnią się też oceny w Polsce i w Niemczech.

Dlatego przy tłumaczeniu, sprawdzaniu lub składaniu polskiego świadectwa do uznania w Niemczech nie wystarczy zwracać uwagi tylko na poszczególne słowa. Ważne jest również to, jaki był rodzaj szkoły, jakie świadectwo zostało wydane i jak wyglądał polski system oświaty w tamtym czasie.

Z tego artykułu dowiesz się więcej o wybranych rodzajach polskich szkół oraz o tym, na co warto zwrócić uwagę przy tłumaczeniu i ocenie świadectw w Niemczech.

Dlaczego rok wydania świadectwa jest ważny?

Polski system oświaty zmieniał się kilkakrotnie. Dlatego nazwa szkoły na świadectwie może odnosić się do rodzaju szkoły, który dziś już nie istnieje lub wygląda inaczej.

Przykładem jest gimnazjum. Szkoły tego typu powstały w wyniku reformy oświaty w 1999 roku. Kolejna reforma, rozpoczęta w 2017 roku, stopniowo je zlikwidowała. Ostatni rocznik uczniów ukończył gimnazjum w roku szkolnym 2018/2019.

Zmienił się również czas nauki w innych rodzajach szkół. Przez pewien czas stary i nowy system działały równolegle. Dlatego przy ocenie starszego świadectwa nie wystarczy sprawdzić, jak wygląda system szkolnictwa dzisiaj. Ważne jest przede wszystkim, w jakim systemie uczyła się dana osoba.

Rodzaj szkoły, jej nazwa i uzyskane wykształcenie – trzy różne rzeczy

Aby dobrze zrozumieć świadectwo, warto odpowiedzieć na trzy pytania:

  1. Rodzaj szkoły: Do jakiego typu szkoły uczęszczała dana osoba?
  2. Nazwa szkoły: Jak nazywała się szkoła? Należy zwrócić uwagę na jej numer, miejscowość i ewentualnie patrona.
  3. Ukończenie szkoły: Jakie świadectwo zostało wydane i co potwierdza – ukończenie szkoły, zdobycie kwalifikacji zawodowych czy zdanie egzaminu?

Wszystkie te informacje są ze sobą związane, ale oznaczają coś innego. Na przykład sama nazwa szkoły nie mówi jeszcze, czy dana osoba zdała egzamin końcowy.

Rodzaje szkół w Polsce – przykłady

Gimnazjum

Dawne polskie gimnazjum należało do etapu nauki określanego w Niemczech jako Sekundarstufe I. Choć jego nazwa brzmi podobnie, nie było tym samym co niemieckie Gymnasium. W tłumaczeniu warto więc wyjaśnić, o jaki rodzaj szkoły chodzi.

W tłumaczeniu warto czasem zostawić polską nazwę szkoły i dodać krótkie wyjaśnienie. Sposób tłumaczenia zależy od treści dokumentu i tego, do czego będzie on potrzebny.

Liceum ogólnokształcące

Liceum ogólnokształcące jest szkołą, do której uczniowie trafiają po ukończeniu wcześniejszego etapu nauki. W zależności od tego, kiedy chodzili do szkoły, nauka w liceum trwała trzy lub cztery lata.

Warto pamiętać, że ukończenie liceum i zdanie matury to dwie różne rzeczy. Na przykład uni-assist przy zgłoszeniach z polskim świadectwem maturalnym wydanym od 2005 roku wymaga zarówno świadectwa dojrzałości, jak i świadectwa ukończenia szkoły.

Technikum

Polskie technikum łączy naukę przedmiotów ogólnych z przygotowaniem do zawodu. Choć jego nazwa może przypominać nazwę niemieckiej szkoły, nie oznacza to automatycznie, że są to takie same szkoły.

Również w tym przypadku ważne jest, kiedy dana osoba chodziła do szkoły. Po reformie przez pewien czas do technikum trafiali zarówno absolwenci gimnazjum, jak i ośmioletniej szkoły podstawowej. Czas nauki w technikum różnił się w zależności od tego, którą szkołę wcześniej ukończyli.

Zasadnicza Szkoła Zawodowa und Branżowa Szkoła I Stopnia

Dawna zasadnicza szkoła zawodowa przygotowywała uczniów do wykonywania zawodu. W ramach reformy od 2017 roku została przekształcona w branżową szkołę I stopnia.

Przy tłumaczeniu starszych dokumentów ważne jest, aby uwzględnić nazwę szkoły zapisaną na świadectwie. Nie należy jej po prostu zastępować nazwą szkoły, która powstała później. Sama nazwa nie oznacza też automatycznie, że ukończona szkoła odpowiada określonemu wykształceniu zawodowemu w Niemczech.

Co oznaczają poszczególne części nazwy polskiej szkoły?

Polnische Schulnamen können aus mehreren Bestandteilen bestehen. Ein fiktives Beispiel:

Zespół Szkół nr 5 im. Marii Skłodowskiej-Curie w [miejscowość przykładowa]

Nazwa może zawierać między innymi:

  • nazwę zespołu szkół: Zespół Szkół;
  • numer szkoły;
  • nazwisko osoby lub nazwę instytucji, której imię nosi szkoła: skrót im. oznacza imienia;
  • miejscowość, w której znajduje się szkoła.

W skład zespołu szkół może wchodzić kilka różnych szkół. Dlatego ważne jest, która z nich jest wymieniona na świadectwie. Polskie przepisy przewidywały, że nazwa szkoły należącej do zespołu powinna zawierać również nazwę tego zespołu.

W tłumaczeniu warto zadbać o to, by wszystkie części nazwy były zrozumiałe. Dotyczy to również numeru szkoły, jej patrona i miejscowości. Szczególną uwagę należy zwrócić na skróty, pieczęcie oraz ewentualne różnice w pisowni.

Polskie i niemieckie oceny szkolne – łatwo o pomyłkę

Duża różnica dotyczy ocen. W polskich przepisach dotyczących oceniania w szkołach publicznych znajduje się między innymi następująca sześciostopniowa skala:

Ocena w Polsce Nazwa oceny po polsku
6 celujący
5 bardzo dobry
4 dobry
3 dostateczny
2 dopuszczający
1 niedostateczny

Uwaga: Powyższa tabela przedstawia sześciostopniową skalę ocen rocznych i końcowych stosowaną od czwartej klasy szkoły podstawowej. Skala ta znajduje się w § 7 rozporządzenia w sprawie oceniania, w wersji ogłoszonej w 2023 roku.

Na starszych świadectwach lub w innych rodzajach szkół można spotkać inne skale i nazwy ocen. Dlatego ważne jest, kiedy świadectwo zostało wydane i jakiej szkoły dotyczy.

W tej polskiej skali ocena 5 oznacza bardzo dobry. Natomiast w niemieckiej sześciostopniowej skali ocen 5 oznacza mangelhaft, czyli ocenę niedostateczną. Dlatego samo przepisanie cyfry bez wyjaśnienia może prowadzić do poważnego nieporozumienia.

Tabela pokazuje polskie nazwy ocen – nie służy do przeliczania ich na oceny niemieckie. W przypadku starszych świadectw lub innych dokumentów potwierdzających wyniki w nauce trzeba sprawdzić, jaka skala ocen była wtedy stosowana.

Ocena „celujący” (6): To najwyższa ocena w polskiej sześciostopniowej skali. Jest wyższa niż „bardzo dobry” (5). Dawniej jednym z warunków jej uzyskania mogła być wiedza i umiejętności wykraczające poza program nauczania. Obecnie, zgodnie ze wskazówkami nadzoru oświatowego, nie można wymagać takiej dodatkowej wiedzy jako obowiązkowego warunku otrzymania szóstki. Przy ocenie konkretnego świadectwa warto uwzględnić, kiedy zostało wydane i jakie zasady oceniania wtedy obowiązywały.

Tłumaczenie i przeliczanie ocen to dwie różne rzeczy

Tłumaczenie świadectwa powinno jasno przedstawiać treść oryginalnego dokumentu. Dotyczy to również ocen i ich nazw. Czasem warto dodać wyjaśnienie polskiego systemu oceniania i wyraźnie zaznaczyć, że jest to uwaga tłumacza.

Przeliczenie polskiej oceny na niemiecką to natomiast osobny krok, który może być częścią określonego postępowania. Zasady przeliczania i to, kto się tym zajmuje, zależą od celu oraz właściwej instytucji.

Dlatego tłumaczenie nie powinno sugerować, że ocena została już oficjalnie przeliczona na niemiecką lub że wykształcenie zostało uznane za równoważne, jeśli takiej decyzji jeszcze nie ma.

Tłumaczenie i uznanie świadectwa – kto o tym decyduje?

Tłumaczenie poświadczone i uznanie świadectwa to dwie różne rzeczy:

  • Tłumaczenie przedstawia treść dokumentu w innym języku.
  • Podczas uznawania świadectwa właściwa instytucja sprawdza dokument i ocenia wykształcenie w określonym celu, na przykład do podjęcia pracy lub dalszej nauki.

To, do jakiej instytucji należy się zwrócić, zależy od celu. Jeśli potrzebujesz uznania świadectwa do celów zawodowych, sprawą zajmuje się odpowiedni urząd w danym kraju związkowym. Jeśli chcesz rozpocząć studia, o dopuszczeniu do nich decyduje co do zasady uczelnia.

Dobrym miejscem na początek jest baza anabin. Można w niej znaleźć informacje o zagranicznych świadectwach i dyplomach oraz sprawdzić, do której instytucji w Niemczech się zwrócić. Informacje z bazy nie zastępują jednak decyzji wydanej w konkretnej sprawie.

Przykład: uznanie świadectwa szkolnego w Hesji

Na stronie urzędu w Hesji można sprawdzić, kto może złożyć wniosek o uznanie świadectwa i jakie dokumenty są potrzebne. Urząd podaje również wymagania dotyczące tłumaczenia. Musi ono zostać sporządzone między innymi na podstawie oryginału zagranicznego świadectwa lub urzędowo poświadczonej kopii.

To tylko przykład jednego z postępowań. Inne urzędy i kraje związkowe mogą mieć inne wymagania. Dlatego przed zleceniem tłumaczenia lub złożeniem dokumentów warto zapytać we właściwym urzędzie, jakie dokumenty i jaka forma tłumaczenia są potrzebne.

Na co warto zwrócić uwagę?

W przypadku polskich świadectw szkolnych warto zwrócić uwagę przede wszystkim na następujące kwestie:

  • Podobna nazwa nie zawsze oznacza ten sam rodzaj szkoły w Polsce i w Niemczech.
  • Warto odróżnić rodzaj szkoły, nazwę konkretnej placówki i uzyskane wykształcenie.
  • Wziąć pod uwagę rok wydania świadectwa oraz zmiany w systemie oświaty.
  • Sprawdzić, co oznaczają liczby i nazwy ocen w danym systemie oceniania.
  • Nie zakładać, że świadectwo ukończenia szkoły i świadectwo dojrzałości to ten sam dokument.
  • Zwrócić uwagę na wszystkie szczegóły: numer szkoły, jej patrona, miejscowość, pieczęcie i skróty.
  • Przed złożeniem wniosku o uznanie świadectwa sprawdzić, jakich dokumentów wymaga właściwy urząd.

Źródła i dodatkowe informacje